Derszniak

Z Korczak Pro Memoria
Derszniakowie.jpg

Derszniak h. Korczak - polska rodzina szlachecka z ziemi przemyskiej wywodząca się, jak Barziowie, Siennowscy i Krzeczowscy, do Dworska z Rokitnicy żyjącego na początku XIV w. Niesiecki za Herburtem i Bielskim wymienia przodka tego rodu Derszniaka już pod rokiem 1120, gdy ten miał bronić księcia Bolesława Krzywoustego zapewne przed Andrzejem Włodzimierzowicem Dobrym i sprzymierzonym z nim Połowcami. Ciężko uwierzyć dziś zarówno w istnienie tej postaci, jak i w tak dawną metrykę nazwiska. W rzeczywistości pochodzi ono od imienia syna wyżej wspomnianego Dworska - Derszniaka (Derśniaka) Dworskowicza z Rokitnicy, ojca Chodka i Szymona Mikołaja Sienka z Orzowic i Białoboków, protoplasty Barzich.
Derszniakowie pisali się z Rokitnicy, Orzowic i Białoboków, choć w skład ich majątku wchodziły też wsie jak Błożew, Buniowice, Czelatyce, Dambów, Dobrzeszów, Leksówka, Łopuszka Wielka, Niedary, Pantalowice, Rączyna, Sarbice, Snochowice, Tuligłowy, czy miasto Uście.

Genealogia

Dworsek Derszniak z Rokitnicy
1. Derszniak z Rokitnicy
1.1 Chodko Derszniak - komornik nadworny (1393)
1.1.1. Jan Derszniak (Iwanek Derśniakowicz) ∞ Elżbieta Wątróbka h. Oksza
1.1.1.1. Piotr DerszniakKatarzyna ze Sprowy i Zagórza h. Odrowąż
1.1.1.1.1. Anna DerszniakAndrzej Fredro h. Bończa (zm. 1496)
1.1.1.2. Jan Derszniak
1.1.1.3. Katarzyna DerszniakJan Uliński
1.1.1.4. Elżbieta DerszniakMichał Bolanowski h. Korczak
1.1.1.5. Stanisław Derszniak (zm. 1504) ∞ Barbara Kmita h. Śreniawa
1.1.1.5.1. Anna DerszniakJan Ramsz z Łyśca
1.1.1.5.2. Jan Derszniak
1.1.1.5.3. Stanisław Derszniak
1.1.1.5.4. Barbara Derszniak
1.1.1.5.5. Mikołaj Derszniak
1.1.1.5.5.1. Stanisław Derszniak - wojski samborski
1.1.1.5.5.1.1. Walenty DerszniakMagdalena Pieniążek
1.1.1.5.5.1.1.1. Stanisław Derszniak
1.1.1.5.5.1.2. Stanisław Derszniak
1.1.1.5.5.1.2.1. Jacek Derszniak - starosta radoszycki (1638) ∞ Anna Górska (Gorlewska) z Horyniec/Gorynic
1.1.1.5.5.1.2.1.1. Aleksander Derszniak (zm. ok. 1689) ∞ Zofia Marianna Lipska h. Łada ∞ 2. v. (1664) Teofilia Morsztyn h. Leliwa
1.1.1.5.5.1.2.1.1.1. Zofia Katarzyna Derszniak (córka Teofilii) ∞ Mikołaj Jan Korwin-Krasiński h. Ślepowron
1.1.1.5.5.1.2.1.1.2. Stanisław Derszniak (syn Teofilii) ∞ (1684) Barbara Morsztyn h. Leliwa ∞ 2. v. Dorota Gawrońska
1.1.1.5.5.1.2.1.1.2.1. Anna Derszniak (córka Barbary) ∞ Jan Dobiecki h. Ossoria ∞ 2. v. (1751) Piotr Celestyn Dunin ze Skrzynna h. Łabędź
1.1.1.5.5.1.2.1.1.2.2. Zofia DerszniakKonstanty Fundament-Karśnicki h. Ślepowron
1.1.1.5.5.1.2.1.1.2.3. Teresa DerszniakN. Oraczewski
1.1.1.5.5.1.2.1.1.2.4. Helena DerszniakKazimierz Zajączkowski - chorąży dobrzyński
1.1.1.5.5.1.2.1.1.2.5. Antoni DerszniakKrystyna Stoińska h. Janina
1.1.1.5.5.2. Jan Derszniak (zm. 1561) ∞ Anna
1.1.1.5.5.3. Dorota Derszniak (zm. 1568) ∞ 1. v. Stanisław Szczęsny Ligęza h. Półkozic ∞ 2. v. Stanisław Drohojowski h. Korczak (1529-1583)
1.1.1.5.6. Katarzyna DerszniakN. TarnowskiFranciszek Fredro h. Bończa
1.2 Szymon Mikołaj Jan Sienko Barzi - od niego Barziowie h. Korczak
2. Hleb
2.1 N. Derszniak (Sienko z Siennowa?) - od niego Siennowscy h. Korczak

______________________________________________________________________________________________________________

Hieronim Mielecki h. Gryf (ok. 1545-12 V 1596) starosta sandomierski ∞ Jadwiga Kormanicka h. Junosza
1. Anna Mielecka h. Gryf (zm. 1623) ∞ Stanisław Derszniak h. Korczak

U Bonieckiego

Żyjący w połowie XIV w. Dworsek, zostawił dwóch synów, znanych w aktach, Derśniaka i Hleba. Hleb Dworskowicz, często świadczy na dokumentach w latach 1361-1378, a w 1375 r. otrzymał od ks. Władysława Opolskiego wieś Biskowicze (dziś Buszkowice), w ziemi przemyskiej. Od niego prawdopodobnie pochodzą Korczakowie Siennowscy. Derśniak Dworskowicz, świadczy we Lwowie 1378 r. (AGZ. VIII). Chodko, syn jego, komornik królewski 1393 r., otrzymał od króla 1394 r. nową przyłbicę za 2 grzywny i pół grzywny na żupan jedwabny (Pom. Dz. W. Śr. XV). Drugim synem Derśniaka był Mikołaj Sienko z Orzowic i Białoboków, protoplasta » Barzich. Chodko żył jeszcze 1415 r., a pozostawił syna Jana, zwanego początkowo Iwankiem Derśniakowiczem 1423 r., Iwankiem z Rokitnicy 1425 r., w końcu Janem Derśniakiem z Rokitnicy 1432 r. Był on 1444 r. podczaszym, a od 1448 r. podkomorzym przemyskim (AGZ. V. VIII, XIII i XIV; Cod. Ep. S. XV. 3 )Pod 1442 r. (AGZ. XIII )i 1445 r. (AGZ. D )nazwany jest Janem z Rokitnicy ówczesny podkomorzy przemyski Jan z Sienna. Musiał on być rzeczywiście chwilowo dziedzicem, lub posesorem cześci Rokitnicy i był w nieokreślonym dotąd stosunku pokrewieństwa a Derszniakami, bo synowie jego, wspólnie z Derszniakami, biorą 1500 r. jedną część spadku po Wątróbkach.. W 1438 r. procesował się ze stryjem Mikołajem Sienkiem z Orzowic, a w następnym roku sprzedał temuż stryjowi Leksówkę. W 1449 r. nabył od Jana Barzego Błożew, Buniowice i inne włości, za 280 grzywien i za wieś Dambów, a 1454 r. od drugiego brata stryjecznego Ramsza, łąki w Orzowicach. W 1437 r. zabezpieczył żonie Elżbiecie 400 grzywien posagu i wiana na Miedwiedziu, Dembowie i W. Orzowicach. Nazwisko tej żony nie wymienione, ale z aktów dalszych pokazuje się, że była córką Klemensa Wątróbki ze Strzelec, kasztelana wojnickiego. W 1460 r. rada familijna złożona z czterech stryjów herbowych, ich dzieci Siennowskich, Rozborskiego i Czuryly i dwóch wujów, księdza Jana i Stanisława ze Strzelec, przyznaje opiekę nad dziećmi i zarząd dóbr matce Elżbiecie, odsuwając od niej Barzego i wyznacza 10 grzywien rocznie na utrzymanie synów, 20 grzywien rocznie dla córek, a 30 grzywien rocznie ma być składane dla dzieci w Przemyślu. W pół roku potem, ta sama rada uznając, że zarząd dóbr przez matkę jest dobrze prowadzony, zostawia jej go nadal, aż do pełnoletności najstarszego syna Piotra. Synów tych było trzech: Piotr, Jan i Stanisław; córek kilka, z których Elżbieta była żoną Michała z Bolanowic Boratyńskiego 1468 r. (AGZ. XIII), a Katarzyna, żoną Jana Ulińskiego 1486 r. (AGZ. XVI). Jan, syn średni, nie żył już 1468 r. Piotr, najstarszy, pełnoletni już 1462 r., sprzedał Leksówkę za 120 grzyw. Zawadzkiemu, a w 1500 r. wraz z bratem Stanisławem, Sienieńskimi, Morskimi i Nassyanem z Widuchowej, bierze trzecią część spadku po Wątróbkach, to jest miasto Uście i wieś Niedary z clem i przewozem. Drugie części tego spadku biorą Kmitowie i Siennowscy. Stanisław, najmłodszy, jest 1493 r. podkomorzym przemyskim, umarł 1504 roku. Żoną jego była 1481 r. Barbara Kmicianka z Dubiecka, córka Stanisława, która wzięła 1484 r. działem po dziadzie Dobiesławie Kmicie, wojewodzie sandomierskim, dobra Rzączynę, Tuligłowy i Zagórze i 3,000 grzywien. W tymże roku sprzedała ojczyste swoje Dubiecko z przyległościami, za 6,000 zł. węg. Kmitom. Dzieci ich znanych sześcioro: Katarzyna, żona 1-o v. Franciszka Fredry 1517 r., 2-o v. Tarnowskiego (M. 37 f. 519; Inscr. Castr. Prem. 5 f. 1178); Anna, żona Jana Ramsza z Łyśca, wdowa 1525 r. (M. 25 f. 113; AGZ. X.); Barbara, Klaryska w Starym Sączu, która 1530 r. zrzekła się majątku na rzecz braci swoich: Jana i Mikołaja (M. 45 f. 180). Oprócz tych dwóch synów był jeszcze trzeci i to pewno najstarszy Stanisław, który z niewymienionymi w regestrze poborowym braćmi, jest dziedzicem Rokitnicy 1508 r. (Paw.). Musiał on umrzeć przed 1517 r., bo w pokwitowaniu Fredrowej z 1517 r. i Barbary, zakonnicy, z 1530 r., nie wspomniany. Mikołaj; poborca województwa ruskiego 1527 i 1538 r. (AGZ. X. i M. 54 f. 420), sędzia ziemski przemyski 1527 r. i wojski samborski 1531 r., a z zamiany z Herburtem wojski przemyski w tymże samym roku, otrzymał 1532 r. potwierdzenie nadań przodkom i dożywocie na wsiach Siekierczynie i Hordyni w przemyskiem dla siebie i synów, Jana i Stanisława. Te wsie potem darował król Kmitom, z czego się wywiązał 1535 r. proces, zakończony 1538 r. wygraną Derszniaków. Z synów tych Jan, wojski samborski 1556 r., podkomorzy lwowski 1558 r., w którym brat jego Stanisław został po nim wojskim samborskim. Ten Stanisław otrzymał dożywociem Balice, w ziemi przemyskiej, 1569 r. (M. 105 f. 135). W 1568 r. pokwitował Stanisława Drohojowskiego, ze spadku po świeżo zmarłej żonie tegoż, a siostrze swojej Dorocie, 1-o v. Stanisławowej Ligęzinie, kasztelanowej żarnowskiej (Gr. Przem. 30 f. 1325). Synów jego dwóch: Walenty i Stanisław, który żył jeszcze 1580 r. (Wyr. Lub. 6 f. 153). Stanisław, syn Walentego i Magdaleny z Kruzlowej Pieniążkównej, bratanek Stanisława i wnuk Stanisława, uznany został za pełnoletniego do działań prawnych 1574 r. (M. 111 f. 183 i 200; Wyr. Lub. 5 f. 9; 6 f. 153 i 9 f. 634). Stanisław ten, o którym pisze Paprocki, że jedyny pozostał z tego domu za jego czasów, był dziedzicem Rokitnicy, Woli Rokitnickiej, Rączyny, Pantelowic, Zagórza, Łopuszki, Tuligłów i części Czelatyc 1589 r. (Paw.). Jacek, syn Stanisława, zeznał 1621 r. zapis dożywocia z żoną, Anną Górską (Zap. Lub. 25 f. 17). Taż Anna, a może druga jego żona, pisana w aktach różnie, raz z Horyniec Gocławską, to znów z Gorynic Gribowską (M. 185 f. 710 i 189 f. 259). Jacek, starosta radoszycki 1638 r., otrzymał wspólnie z żoną 1643 r. konsens królewski, na odstąpienie tego starostwa synowi Aleksandrowi (M. 189 f. 259). Aleksander, starosta radoszycki, sprzedał Przedwojewskiemu 1644 r. dom pod gwiazdą w Warszawie, leżący między pałacem arcybiskupim, a domem starosty grzybowskiego (Jerzy Seb. Lubomirski )(M. 190 f. 49). W 1655 r. odstąpiła mu matka Snochowice, Sarbice i Dobrzeszów, w powiecie chęcińskim (M. 194 f. 270). W 1659 r. został cześnikiem sandomierskim. Właściciel Kłódzka, Stanowiska, Straszowa i Jarosz, w powiecie chęcińskim, żonaty 1655 r. 1-o v. z Zofią Maryanną Lipską, 2-o v. 1664 r. z Teofilą Morsztynówną, 1-o v. Andrzejową Rejową, dla której uzyskał dożywocie na starostwie radoszyckiem (M. 194 f. 274 i Sig. 8 f. 59). Sam z żony był starostą małogoskim 1666 r. W 1668 r. jest kasztelanem małogoskim, z którym to tytułem podpisał z województwem sandomierskiem, elekcyę króla Michała i Jana III-go. W 1685 r. otrzymał konsens królewski, na odstąpienie starostwa radoszyckiego synowi (Akta Krak.). Córka, jego Zofia za Mikołajem Krasińskim, kasztelanem małogoskim. Syn jego Stanisław, takie starosta radoszycki 1687 r., żonaty 1-o v. z Barbarą Morsztynówną, starościanką kowalską 1684 r., wspólnie z drugą żoną, Dorotą Gawrońską, otrzymał 1720 r. konsens królewski, na odstąpienie wsi Łany w województwie krakowskiem, Wielopolskim 12-go Czerwca 1720 r. (Sig. 19). Córek miał cztery: Annę, żonę 1-o v. Jana Dobieckiego, podczaszego radomskiego 1723 r., 2-o v. Celestyna Dunina, podczaszego brzezińskiego 1751 r.; Zofię, żonę Konstantego Karśnickiego, wojskiego ostrzeszowskiego 1730 r., zmarłą przed 1751 r.; Helenę, żonę Kazimierza Zajączkowskiego, chorążego dobrzyńskiego i Teresę Oraczewską. Dobieckim odstąpił Snochowice, Sarbice, etc., za konsensem królewskim z 1723 r. (Sig. 20). Syn jego Antoni, został cześnikiem chęcińskim 1742 r., z którego urzędu rezygnował w 1755 r. Antoni, syn cześnika chęcińskiego, starosta kotynicki 1766 r., otrzymał w tymże roku list napominalny, aby nie uciemiężał Buszków, wybrańców kotynickich (Kancl. 31 IV f. 74). W 1792 r. kawaler orderu Św. Stanisława i Orła Białego. W 1782 r. w sądzie ziemskim przemyskim udowodnił pochodzenie swoje szlacheckie.

U Niesieckiego

Derszniak herbu Korczak, na Rusi. Dom pod tym imieniem starodawny: bo Herburt i Bielski świadczą., że w roku 1120. Derszniak Bolesława Krzywoustego w ciężkim razie obronił. Iwana i Wasila, działy wspominają w roku 1348. 1393. Piotr wojski Samborski, Stanisław podkomorzy Przemyski. Walenty mąż rycerski zostawił syna Stanisława. Piotr z Odrowążowny zostawił trzy córki, Barbarę Trzcińską, Annę Fredrową, i Dorotę Trzecieską. Mikołaj brat Piotra, sędzia ziemski Przemyski, spłodził Stanisława i Jana bezpotomnych, dworzan Króla Augusta i regimentarzów na Moskwę. Walentyn trzeci brat, z Pieniążkowny miał syna Stanisława. Jacek poseł z Ruskiego województwa na sejm 1629. stamtąd deputowany na trybunał Radomski. Constit. fol. 7. Aleksander z Rokitnic kasztelan Małogoski 1676. Constit. fol. 9. Stanisław starosta Radoszycki deputat na trybunał koronny 1691. żona jego Barbara Morsztynowna, z tej córka jedna Jana Dobieckiego, druga Zofia Konstantyna Karśnickiego wojskiego Ostrzeszowskiego małżonki.

Tymi czasy ostatni domu tego sławnego i ojczyźnie zasłużonego Antoni Derszniak starosta Chołyniecki. Nakielski kładzie erekcją kościoła Krzewickiego w ziemi Przemyskiej od dwóch braci. Ilka i Sienka to jest Jana i Mikołaja z Rokitnicy Derszniaków herbu Korczak: gdzie doczytać się można iż oprócz Rokitnicy i Krzewic ciż bracia byli dziedzicami Białobok i Miedaświedzi gdyż stamtąd także majętności dziesięcinne do kościoła Krzewickiego naznaczyli. - Transakcja ta roku 1411., roborowana w aktach Przeworskich feria 3tio post festum exaltationis S. Crucis proxima Anno Domini 1591. - W roku 1413. pisał się na inkorporacji księstwa i szlacht Litewskiej w Horodle Florian de Rokitnica kasztelan Wiślicki. Const. Reg. Vol. L, fol. 70. - Przypisy Krasickiego. [str. 338]

Źródła

B. Paprocki, Gniazdo Cnoty, Zkąd Herby Rycerstwa slawnego Krolestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego, Ruskiego, Pruskiego, Mazowieckiego, Zmudzkiego, y inszych Państw do tego Krolestwa należących Książąt, y Panow początek swoy maią, Kraków 1578
B. Paprocki, Herby Rycerstwa Polskiego na Pięcioro Xiąg rozdzielone, Kraków 1584
K. Niesiecki, Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S.J.: powiększony dodatkami z późniejszych autorów, Lipsk 1839
A. Boniecki, Herbarz polski, Warszawa 1900
Wikipedia.org