Gedeon Bałaban

Z Korczak Pro Memoria
Gedeon Bałaban
Gedeon Bałaban.jpg
Gedeon Bałaban.png
Gedeon Bałaban herb.png
Coat of arms of Lviv.svg Władyka lwowski
Rodzina Bałaban h. Korczak
Data i miejsce urodzenia 9 luty 1530, Lwów
Data i miejsce śmierci 10 luty 1607, Lwów
Ojciec Marek (Arseni) Bałaban
Chirotonia biskupia 1569
Wyznanie prawosławne
Herb Gedeona Bałabana

Gedeon Bałaban (Hedyon, Grzegorz Bałaban) herbu Korczak (ur. 9 II 1530, zm. 10 II 1607) – prawosławny biskup lwowski i kamieniecko-podolski w latach 1569-1607. Był synem poprzedniego biskupa lwowskiego Arseniusza (Marka Bałabana).
Założyciel drukarni w Stratynie i Kryłos.

Biografia

Urodził się 9 II 1530 r. w rodzinie Arseniego Bałabana, biskupa lwowskiego.
Za życia ojca w roku 1565 (bądź też w 1566) został administratorem ojcowskiej diecezji, bez składania ślubów. Po śmierci Arseniego w 1569 roku przyjął chirotonię biskupią, jednak obowiązki związane ze stanowiskiem przejął dopiero siedem lat później. Stało się tak, ponieważ katolicki arcybiskup Lwowa Stanisław Słomowski, powołując się na dawne prawa, według których arcybiskupi lwowscy mieli prawo prezenty na władyctwo lwowskie, przedstawił do zatwierdzenia królowi Iwana Łopatkę Ostaławskiego, którego zaaprobował również Zygmunt August. Sprawa rozstrzygnęła się dopiero po śmierci Iwana w 1576 r., po której to Bałaban mógł już bez problemu przejąć biskupstwo.
Gedeon był przeciwny wprowadzaniu na Ukrainie kalendarza gregoriańskiego w 1582 r., co co było źródłem nieporozumień z arcybiskupem lwowskim Janem Dymitrem Solikowskim. Dopiero interwencja ks. Konstantego Ostrogskiego, nuncjusza Bolognettiego i innych dostojników Korony i Księstwa doprowadziła do podpisania przez nich ugody dnia 15 II 1585 r., na mocy której obydwie strony miały zaprzestać wzajemnych ataków, aż do rozstrzygnięcia sprawy przez papieża i patriarchę Konstantynopola.

Unia brzeska

Dnia 1 I 1586 r. patriarcha antiocheński Joachim nadał lwowskiemu bractwu stauropigjalnemu nową ustawę, na której to podstawie zostały mu podporządkowane wszyst­kie inne bractwa i uzyskało prawo sprzeciwić się woli biskupa, jeżeliby postępował on niezgodnie z zasadami Kościoła. Te postanowienia patriarchy doprowadziły do konfliktów bractwa z Bałabanem, który trwał aż do momentu oddania jej pod decyzję patriarchy konstantynopolitańskiego. W roku 1587 nastąpiła chwilowa zgoda pomiędzy bractwem a biskupem, który po­parł nawet zabiegi bractwa o założenie szkoły i drukarni, jednak gdy patriarcha Jeremiasz postanowił zatwierdzić reformę Joachima, stosunki pomiędzy bractwem a bi­skupem znów się pogorszyły. W czasie swego pobytu w Polsce w r. 1589 Jeremiasz swoimi zarzą­dzeniami zaostrzył stosunek Bałabana zarówno do bractwa jak i do metropolity Michała Rahozy, z którym wiódł biskup spór nie tylko o swoje stanowisko względem bractwa, ale także o monaster św. Onufrego.
Według relacyj unickich w 1589 r. Bałaban, chcąc się uwolnić od władzy patriarchy i wy­dobyć spod zależności od bractwa lwowskiego, zwrócił się sam do Dymitra Solikowskiego z pro­pozycją przyjęcia zwierzchnictwa papieża. Podczas synodu w Brześciu w 1590 r. wraz z trzema innymi biskupami ru­skimi Gedeon wypowiedział się wyraźnie za zjed­noczeniem z Kościołem rzymskim. W 1593 r. metropolita Michał Rahoza rzucił klątwę na Bałabana, a wreszcie na synodzie w Nowogródku 26 IX 1594 r. pozbawił go godności biskupiej. Bałaban podpisał do­kument biskupów ruskich z 2 XII 1594 r. w sprawie zjednoczenia, a 28 I 1595 r. zwo­łał we Lwowie zebranie duchownych, opowiadających się za unią.

Zmiana poglądów

Być może pod wpływem ks. Konstantego Ostrogskiego Gedeon zmienił swoje stanowisko wobec unii, a na samym synodzie brzeskim 1596 r. wziął udział w kole duchownym przeciwników unii, za co Rahoza rzucił na niego ekskomunikę dnia 8 X 1596 r. Patriarcha aleksandryjski Melecy Pigas 4 VIII 1597 r. mianował Bałabana wraz z ks. Ostrogskim i Cyrylem Lukarysem egzarchą patriarchy, podczas gdy metropolici uniccy, Rahoza, a następnie Pociej, dążyli do odebrania mu monasteru żydyczyńskiego, a nawet do pozbawienia go ka­tedry lwowskiej.
Gedeon dążył jeszcze do przekazania biskupstwa lwowskiego swojemu bratankowi Izajaszowi, dla którego wystarał się o przywilej na biskupstwo w 1595 r. Zabiegi te jednak zakończyły się fiaskiem, ponieważ dnia 21 I 1602 doszło do ugody między Bałabanem a bractwem lwowskim, w której ustalono że to bractwo będzie miało prawo wyboru kolejnego biskupa. Gedeon zmarł dnia 10 II 1607 r. Pochowany został w Klasztorze Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny w Uniowie.

Monaster św. Onufrego we Lwowie

Monaster św. Onufrego we Lwowie

Gedeon zasłynął także jako budowniczy klasztora, przy cerkwi św. Onufrego we Lwowie, oraz drukarni. Cerkiew ta powstała w 1550 r., a w 1585 dobudowano przy niej klasztor. Przez cały XVII wiek obiekt był rujnowany (w 1672 doszczętnie spalony przez najazd turecki i zrekonstruowany w 1680) i odbudowywany, wielokrotnie przebudowywany. W 1701 została do niego dobudowana kaplica św. Trójcy, a w 1821 skrzydło wschodnie. Na początku XX wieku pod kierunkiem Iwana Lewińskiego dokonano restauracji całego kompleksu i redekoracji cerkwi klasztornej. W 1974 na terenie monasteru, zamkniętego przez władze, zlokalizowano muzeum ukraińskiego piśmiennictwa, przeniesione w latach 90. XX wieku. W 1998 miał miejsce remont budynku, wówczas zwrócono go bazylianom. Współcześnie grekokatolicki, a pierwotnie prawosławny kompleks klasztorno-cerkiewny jest obecnie mieszanką różnych stylów architektonicznych, od renesansu, przez barok po klasycyzm i historyzm. Cerkiew klasztorna jest trójspadowa, trójdzielna, trójnawowa. We wnętrzu zachowała się osiemnastowieczna kazalnica oraz ikonostas z pocz. XX wieku wykonany przez Modesta Sosenkę.

Źródła

Wikipedia.org [[1]] [[2]]
Kresy.pl [[3]]